Actueel


Diatentoonstelling 75-jarige Beatrixsluis


De Beatrixsluis was haar tijd ver vooruit. Nieuw was o.a. de toepassing van hefdeuren. Nog steeds is deze sluis modern te noemen. Maar ook hier geldt dat de geschiedenis zich herhaalt.


Met bijna 50.000 schepen per jaar is de Beatrixsluis een van de drukste binnenvaartsluizen van Europa. Er liggen plannen klaar om de capaciteit te vergroten met grotere, extra kolk.


In de afgelopen eeuwen gaven diverse verbeteringen van de vaarwegen de binnenvaart nieuwe impulsen. In Vreeswijk ontstonden geregeld lange wachttijden voor de Oude Sluis en de Koninginnensluis. Als verbetering van het Merwedekanaal, dat in 1892 was aangelegd, werd het Amsterdam-Rijnkanaal (1931-1952) gegraven.


Het Lekkanaal met de Beatrixsluis als nieuwe verbinding tussen dit kanaal en de Lek, leidde het scheepvaartverkeer om Vreeswijk heen. Dat betekende voor het schippersdorp een enorme economische aderlating maar voor de binnenvaart een betere doorstroming.


De diapresentatie is nog het hele jaar (2014) te zien.



De samenwerking tussen de 3-E’s krijgt vorm!


De samenwerking tussen de 3 Erfgoedinstellingen in Nieuwegein, Het Vreeswijks Museum, Historische Kring/Museum Warsenhoeck en de Museumwerf Vreeswijk, gaat vorm krijgen.

Op 5 september 2013 hebben de drie instellingen een intentieverklaring tot nadere samenwerking getekend in het Stadshuis van Nieuwegein. Wethouder Hans Reusch was daarbij aanwezig en hij complimenteerde hen met hun voornemens.

De 3 Erfgoedinstellingen zetten zich al jaren in voor het erfgoed van vroeger en nu in Nieuwegein. Hoewel de nieuwe stad in 1971 is ontstaan door samenvoeging van de vroegere gemeenten Jutphaas en Vreeswijk, gaat de gezamenlijke geschiedenis veel verder terug in de tijd. Zo lag hier al in de 13e eeuw het stadje Geyn, in de tijd van de Romeinen waren er tenminste zeven nederzettingen en er zijn sporen van bewoning gevonden uit de bronstijd, steentijd, zelfs uit de tijd van de Neanderthalers. De 3 Erfgoedinstellingen willen dit erfgoed, ieder vanuit zijn eigen specialisme, verzamelen, behouden, beheren en exposeren voor jong en oud.

Op 4 april 2013 hebben zij de eerste producten van hun samenwerking gepresenteerd aan Wethouder Reusch: een gezamenlijk erfgoedkaartje (entreekaartje), een gezamenlijke folder en gezamenlijke set ansichtkaarten met foto’s uit verleden en heden uit de eigen collecties. De 3 Erfgoedinstellingen hebben de intentie hun samenwerking nader inhoud te geven in de vorm van een groeimodel en daarbij hun krachten te bundelen onder het motto “samen sterk”. In regelmatig bestuurlijk overleg stemmen zij de eigen activiteiten, exposities en publicaties gezamenlijk zo goed mogelijk op elkaar af. Het is de bedoeling om aansprekende publieksevenementen te bedenken en te organiseren. Bij hun activiteiten, exposities en publicaties drijven zij geheel op hun enthousiaste vrijwilligers.



De ondertekening door, v.l.n.r., John van Amstel (Museumwerf Vreeswijk), Harry ten Hove (Historische Kring/Museum Warsenhoeck) en Harry Koppelrath (Het Vreeswijks Museum).


Nieuws en weetjes


Woonschip De Zwerver bij de Museumwerf


Vanaf eind april 2011 ligt aan de kade bij de Museumwerf nog een ander bijzonder schip afgemeerd. Het is woonboot De Zwerver die moet worden opgeknapt. Ze is daarna nog een tijd te gast tot haar vertrek naar een definitieve plek.



De Zwerver op haar oude plek aan de Mijndensedijk in Loenen a/d Vecht

Cultuurhistorisch erfgoed

De Zwerver is niet zomaar een woonboot. De Landelijke Woonboten Organisatie droeg haar, net als de Ora et Labora, als cultuurhistorisch erfgoed voor aan toenmalige minister Plasterk.

Ze is de oudste woonboot in Nederland die als zodanig is gebouwd. Het woonschip is in 1900 gebouwd bij scheepswerf "De Vlijt" te Oude Wetering, voor en mede door de Nederlandse kunstenaar/graficus Wijnand Otto Jan Nieuwenkamp (1875 – 1950). Hij had met De Zwerver een mobiele woning, atelier- en tentoonstellingsruimte voor ogen. Het idee was zo bijzonder dat hij er zelfs de buitenlandse pers mee trok. De combinatie mobiel woonschip en tentoonstellingsruimte kreeg navolging.

Aanvankelijk bestond De Zwerver uit een rechthoekige bak met opbouw. Na een korte proefperiode, liet Nieuwenkamp er in 1902 een ijzeren scheepskop en -kont aanzetten naar het model van een houten Overijsselse praam. Het schip is daarmee vermoedelijk de enige Overijsselse praam die in ijzer is gebouwd.

De scheepsnaam De Zwerver is afkomstig van Nieuwenkamps motto: Vagando Acquiro (Al zwervend verwerf ik).


De Zwerver nog zonder kop en kont

Interieur

De schoonheid van deze woonboot zit vooral van binnen. Het oorspronkelijke interieur dat grotendeels aanwezig is, is een mix van zorgvuldig uitgezochte exotische houtsoorten, onderdelen uit middeleeuwse gebouwen en kunstwerken en versieringen gemaakt door Nieuwenkamp zelf.

Nieuwenkamp en zijn gezin trokken met De Zwerver door Nederland, België en Duitsland. Onderweg hield hij tentoonstellingen. De publieke belangstelling was groot. Van de bouw en de reizen van het schip maakte hij nauwkeurig en uitgebreid verslag in woord en beeld in zijn boek: "Mijn huis op het water – Mijn huis op het land", uit 1930.

Vanaf begin jaren dertig, ligt het schip steeds vaker op haar plek in Loenen a/d Vecht, wordt daar verhuurd en vervolgens in 1949 verkocht. Rond 1970 zou De Zwerver op een veiling worden verkocht. De belangstelling ging daarbij slechts uit naar het interieur. Marinus Brandt kocht het schip bijtijds, restaureerde het interieur en legde er een kettingbeding op zodat niets ervan uit het schip mag en kan verdwijnen. De volgende eigenaar zette de zorg voor schip en inhoud voort. Daarna kwam ze in handen van minder bevlogen eigenaren waardoor een zeker verval intrad.




Tekeningen van Nieuwenkamp van zijn woonkamer en atelier aan boord van De Zwerver

Nieuwe toekomst

De voorlaatste eigenaar wilde De Zwerver verruilen voor een nieuwbouwark. Omdat voor woonboten geen monumentenstatus bestaat en het schip daarom ook niet als cultuurhistorisch erfgoed is erkend, mag ze weg van de plaats waar zij tachtig jaar lang beeldbepalend was, desnoods naar de sloop.

Twee jaar lang stond het woonschip, met en zonder ligplaats, te koop. Sloop was een laatste optie. Schenking bood uitkomst. Het verlies voor Loenen a/d Vecht van het markante woonschip, is daarmee een feit. Voorlopige eigenaar is de Stichting Museum Nieuwenkamp die het schip op korte termijn zal overdragen aan stichting De Zwerver (i.o.). Behoud voor de toekomst en het vinden van een definitieve ligplaats en bestemming voor het schip zijn de volgende stappen waar de nieuwe Stichting De Zwerver zich voor inzet.

In de tussentijd is De Zwerver een bezienswaardige gast bij de Museumwerf. Vanaf november 2011, voorlopig t/m april 2012, is het schip daarom elke derde zondag in de maand, tussen 13 en 16 uur, en tijdens evenementen opengesteld voor publiek. Aan dit bezoek zijn, naast de normale entree, geen extra kosten verbonden. Wegens werkzaamheden kan de toegankelijkheid tijdelijk beperkt zijn. Groepen (min. 15 personen) kunnen De Zwerver op afspraak bezoeken. De opbrengst, € 2,00 p.p., komt ten goede aan de restauratie van De Zwerver. Aanmeldingen via museumwerf@museumwerf.nl.



Vagando Acquiro – Al zwervend verwerf ik, het levensmotto van Nieuwenkamp, dat hij aan De Zwerver verbond.

Utrechtse hasjboot voor onderhoud op de helling

Vanaf 2 juli 2014 heeft de Museumwerf er weer een bijzondere gast bij! Het is de MACHIEL 4 ofwel de CULTURE BOAT, beter bekend als de Hasjboot uit de Utrechtse stadssingel.
Het schip is tientallen jaren niet uit het water geweest en hard toe aan een flinke opknapbeurt.

De komst van de drijvende coffeeshop naar de Museumwerf was niet vanzelfsprekend. De MACHIEL 4 ligt op een zogenaamde uitsterfplek. Dat betekent dat het schip niet meer van eigenaar mag wisselen en niet vervangen mag worden. Eenmaal weg, dan is de ligplaats opgeheven. Het kostte de eigenaar, de Vereniging Culture Boat, heel wat moeite om de gemeente en de havendienst ervan te overtuigen dat het schip de gelegenheid moet krijgen om voor onderhoud naar de werf te mogen en dus tijdelijk van haar plek weg te zijn.

Omdat het schip, naast horecagelegenheid, ook een legaal verkooppunt van cannabis is, is op de plek aan de Wittevrouwensingel een tijdelijke vervanger geregeld zodat de zaken gewoon door kunnen gaan. In september zal het opgeknapte schip weer terugkeren naar de Wittevrouwensingel.

Geschiedenis

De MACHIEL 4 is een markante salonboot, beeldbepalende aan de Wittevrouwensingel. Zoals met veel oude schepen, heeft ook dit schip een heel leven achter de rug.

In 1905 werd ze gebouwd als schroefstoomboot, bij scheepswerf De Hoop in Leiden. Opdrachtgever was de Leidsche Stoombootmaatschappij De Volharding, die het schip de naam: “VOLHARDING XVI” meegaf. Het schip werd voorzien van een stoommachine van 18 PK, welke later werd vervangen door een van 100 IPK’s. Het schip was geschikt voor het vervoeren van maximaal 300 personen.



Een van de schepen van de Leidsche Stoombootmaatschappij De Volharding in de thuishaven in Leiden. (archief Oud Leiden)


De stoomboot werd ingezet op een lijndienst tussen Leiden en Amsterdam. Het is ook mogelijk dat ze van Leiden naar Rotterdam, Gouda of Uithoorn voer. Bus en trein werden steeds grotere concurrenten. Terwijl in het 2e decennium van de vorige eeuw veel bootdiensten op genoemd traject werden opgeheven, hield de Leidsche Stoombootmaatschappij stand tot 1930.

In 1931 kwam het schip in handen van H.J. Teije uit Haarlem. Hij gaf haar de naam: “TRIO”. Vermoedelijk heeft hij het schip voorzien van een opbouw en gebruikte hij haar om passagiers te vervoeren over de Haarlemmerringvaart. Veel uit die periode is niet bekend.

In 1948 werd het schip geveild en gekocht door M. Smits en zoon uit Woudrichem. Zonen Peer en Pieter Smits herdoopten haar in “MACHIEL 4”, naar hun vader. In de jaren vijftig maakte het schip regelmatig plezierreizen over de Rijn naar Duitsland tot aan de Loreley.



Foto: Bubenheim. Machiel 4 bij de Loreley.


Vage berichten geven aan dat het schip in 1962 werd gebruikt als logieschip in Tiel. In 1966 kwam ze naar Utrecht om dienst te doen als woning voor een gezin met 13 personen.

Het schip veranderde in 1979 nogmaals van eigenaar. Die was van plan het schip op te knappen. Helaas kwam daar niets van terecht. Wel verhuurde hij de oude salonboot aan de Vereniging Culture Boat die er halverwege de jaren 80 een gemoedelijke en gezellige coffeeshop in begon.

Sinds een jaar is deze vereniging eigenaar van het schip en eindelijk in staat het achterstallige onderhoud aan te pakken.

Bronnen:
Jaap Boersema / Vereniging De Binnenvaart
Maritiem Museum Rotterdam
Scheepsmetingsdienst
Stichting Oud Zoeterwoude
Cisca de Ruiter / Project Stalen Woonschepen Utrecht